lørdag 25. desember 2010

Kvit jul

Kvart år har eg som prest den same utfordringa: Å finna ein ny vinkling på den gode, gamle julebodskapen. Det er vanskeleg å forkynna i julehelga, fordi tekstane er så kjende. I år også gjekk eg lenge utan å ha ei klar "spissing" av bodskapen, men så fekk eg hjelp av Knut Grønvik, som for tida er prest i Korsvei. Han har skrive ei andaktsbok som heiter "Alle dager". For ein av dagane i desember hadde han ein andakt om "kvit jul". Han tok utgangspunkt i Jesaja 1, der det står at syndene våre skal verta kvite som snø. På ein festdag som julafta, følte eg ikkje at eg kunne ta så hardt i som Knut Grønvik gjorde, for han er ganske så utfordrande, men hovudideen hans sette meg på sporet. Og andakten hans er med dette tilrådd til alle.

Her er preika på julaftan 2010 i Os kyrkje:

Så blei det kvit jul i år og.
Kvart år høyrer me Bing Crosby synga om det: I'm dreaming of a white Christmas. Her på Vestlandet er me meir vane med "wet Christmas". Ikkje alle opplever den kvite jula like positivt: I Europa har snøen skapt store problem på flyplassane. Det er ikkje berre Maria Mena som vil gå "Home for Christmas". Tusenvis av passasjerar har venta i dagevis på å komma seg heim til familie og venner.
Men det er jo kjekt med snø til jul då. Alt det gøye me kan gjera i snøen! Laga snømann, og snøhole, gå på ski og renna på akebrett.

Uttrykket "kvit jul" kan bety mange ting
Eg var ein tur borte på Flåten [kjøpesenteret] på tirsdag: Der var det nokre ungdommar som hadde ein stand med slagordet "Kvit jul" og då meinar dei ei julefeiring utan alkohol. Fleire rusorganisasjonar har ein kampanje for å gi borna ei rusfri julefeiring. Det er dessverre slik at tusenvis av born i landet vårt kvir seg til jul fordi dei er redde for kva foreldra deira skal finna på når dei får eit glas for mykje. Borna treng ei "kvit jul", ei jul som ikkje blir øydelagt av alkohol. Og det var det ikkje vanskeleg å skriva under på.

Jula er heldigvis ikkje ei "kvit" feiring.
Og då meinar eg at jula ikkje er ei feiring for den kvite delen av verda. Me kan vel lett få følelsen av at jula er ei europeisk eller amerikansk feiring, der nissen og reinsdyra hans er viktigare enn barnet i krybba, og der våre gåver til kvarandre blir viktigare enn kva me gir til han som faktisk har bursdag.
Ikkje alle moderne juleskikkar har så mykje med den eigentlege bodskapen å gjera. Heldigvis er jula ikkje ei kvit feiring, men ei fargerik og internasjonal feiring.

Heile verda rettar augo sine mot Betlehem i natt, der eit jødisk barn vart født, i ein liten by som ligg i krysningspunktet mellom Afrika, Asia og Europa. Og han som blei lagt i ei krubbe, blei til velsigning for alle folkeslag.

Gud vil likevel gi oss ei kvit jul
Det har gått eit år sidan sist jul, og me har gjort mykje, sikkert både godt og gale. Eg veit ikkje om julenissen har slutta med å spørja om me har vore snille. Han gjorde iallfall det før i tida. "Har du vore snill gut i år, då?" "Ja... kanskje ikkje alltid..."

Tenk om livet vårt dette året var som spor i snøen. Og alt me har gjort var synleg for alle. Og så kom nysnøen og dekka over det. Alt blir så fint og reint når snøen lavar ned.

Det står noko om det i Bibelen. Gud har lova oss ei kvit jul: Profeten Jesaja: "Kom, lat oss gjera opp vår sak, seier Herren. Om syndene dykkar er som purpur, skal dei verta kvite som snø; om dei er raude som skarlak, skal dei verta kvite som ull" (Jes 1,18).

På den måten er det godt med ei kvit jul. Me kan få begynna heilt på nytt. Me kan setja nye spor i snøen, og me kan velja kva retning dei spora skal gå.

"I dag er det fødd dykk ein frelsar", sa engelen til gjetarane på markene utanfor Betlehem. At Jesus er vår frelsar, det betyr at han vil ta bort syndene våre og setta oss på rett kurs.

Og ein ny kurs treng me nok. At det er kvit jul og kaldt ver i Europa akkurat no, betyr til dømes ikkje at klimakrisa er over. Når me ser heile jorda vår under eitt, er det likevel slik at gjennomsnittstemperaturen held fram med å stiga. Og skal me ha håp om å unngå katastrofale endringar i klimaet vårt, må me endra vanane våre, og finna bærekraftige måtar å bruka ressursane på.

Og ser me rundt oss i verda, ser me at det framleis er det mykje urett. Framleis er det millionar som lever i djup fattidom og naud. Men framleis er det mogleg å vera med og gjera noko med det. I dag går takkofferet til Kirkens Nødhjelp: Ein av dei tinga dei gjer: Prøver å hjelpa menneske som merkar klimaendringane på kroppen. Nokre land har flaum, andre tørke. I Tanzania bur for eksempel nokre born saman med besteforeldra sine. Dei har fått hjelp til å låna litt pengar for å investera i ein liten grønsakhage og ein grisebinge, og slik klarar dei seg på sin enkle måte.

Englekoret sang om fred på jord. Det kan det bli, når me tar imot fredsfyrsten. Når Gud gir oss ei kvit jul. dekker over dei gamle spora og sender oss ut for å trakka heilt nye spor i snøen.

Ære vere Faderen og Sonen og Den Heilage Ande,
som var og er og vera skal éin sann Gud
frå æve og til æve.
Amen

fredag 10. desember 2010

Himmel på jord

I dag hadde me tre julegudstenester i Os kyrkje. Det var Os ungdomsskule som var på besøk i kyrkja. Dei hadde øvd godt på førehand, både på songar, tekstar og bøner, og det var ei veldig fin oppleving for alle. Utruleg positive ungdomar!

Her er dagens preike:

Kvifor feirar dei kristne jul? Det enkle svaret er sjølvsagt at det var fordi Jesus vart fødd. Men før i tida pleidde ikkje folk å feira bursdag. Og dei første kristne feira heller ikkje jul. Den viktigaste feiringa dei kristne hadde, var påske, den dagen Jesus stod opp av grava. Og den var så viktig at dei feira det kvar søndag.

Julefeiringa kom seinare. På den tida visste ingen kva tid på året Jesus vart fødd, eller akkurat kva årstal det var. Dei kunne ikkje spørja Maria, for ho var død. Men at Jesus var fødd som eit menneske, det var så viktig for dei kristne, at dei bestemte seg for å feira det på den 25. desember, på den mørkaste tida av året. Fordi Jesus var som eit lys som kom frå himmelen for å skinna i mørket på jorda.

På kjøkenet heime har me ein cd-spelar. Og i år har me spelt ein juleCD der ein av songane heiter "Himmel på jord". Sjølv om eg først ikkje var overbegeistra over å sjå endå ei ny juleplate frå endå ein kjend artist heime hos oss, har det refrenget surra rundt i hovudet mitt dei siste dagane. Og så tenkjer eg at det er jo derfor dei kristne feirar jul. Fordi himmelen kom til jorda. Me feirar at Guds Son vart fødd som eit menneskebarn. Det betyr at Gud ikkje er langt borte. Han er nær oss. Me kan komma nær Gud når me kjem nær Jesus.

Dette er eit mysterium som ikkje er lett å forstå med fornuften.
Sånn var det kanskje for dei gjetarane som var ute på markene ved Betlehem og, den natta Jesus vart fødd. Dei fekk plutseleg besøk av ein engel som fortalde dei at ein frelsar var blitt fødd. Det er ikkje sikkert dei forstod så mykje av kva dette handla om eigentleg. Men dei gjekk inn i Betlehem til den staden der Maria og Josef budde, og fann barnet i krubba, slik engelen hadde sagt.
Me og kan gjera det same som gjetarane. Me kan bruka julefeiringa til å be Gud visa oss litt meir om dette mysteriet, at Gud vart menneske, og at me kan sjå Gud i det vesle barnet som vart født i Betlehem.

Og så er det sånn at julebudskapet, det har inspirert folk til å gjera gode ting. Eg trur verda er blitt forandra fordi Jesus vart fødd. Fordi himmelen har komme til jorda, har folk fått glede, og håp og fred, og det har gitt oss lyst til å gi det vidare til andre. Fordi Gud vart født som eit lite barn, for eksempel, så er det viktig for oss å ta vare på dei som er små og hjelpelause. Fordi Jesus kom til verda i fattige kår, er det viktig for oss å bry oss om dei fattige og hjelpa dei.
Himmel på jord. Det er det jula handlar om. Himmelen kom til jorda. Og eg tenker, at fordi Gud bryr seg så mykje om jorda og oss som bur her, fordi han bryr seg så mykje om oss at Jesus blei født som eit menneske, så har eg og lyst til å bry meg om den jorda eg bur på, og dei menneska som eg lever saman med, og spre litt himmel rundt meg.

Om adventstid og rett til arbeid

Vigra og Valderøy skulekorps spelte på julegrantenninga. På den årlege julegrantenninga på Roald hadde eg ord for dagen, der eg snakka l...